Tekenbescherming voor honden in Nederland: mei t/m juli

Het Nederlandse tekenseizoen: eerder en langer dan gedacht

Door het gematigde zeeklimaat in Nederland, met milde winters en koele, vochtige zomers, begint het tekenseizoen vaak al in maart. De piekactiviteit valt echter tussen mei en juli, wanneer nimfen (het jonge stadium van de teek) het meest actief zijn. Deze nimfen zijn klein, moeilijk zichtbaar en verantwoordelijk voor het merendeel van de besmettingen bij honden.

Het RIVM registreert jaarlijks tienduizenden tekenbeten bij mensen in Nederland. Voor honden zijn vergelijkbare gegevens minder centraal beschikbaar, maar dierenartspraktijken in bosrijke provincies melden consistent hoge aantallen tekengerelateerde consulten tussen mei en juli.

Door de Nederlandse losloopgebieden en de sterke wandelcultuur, vaak over heideterreinen, door bossen en langs dijken, is de blootstelling aan teken voor honden hier bijzonder hoog. Het natte weer en de frequente regenval zorgen bovendien voor een vochtige strooisellaag waarin teken uitstekend gedijen.

Tekensoorten in Nederland

In Nederland komen twee tekensoorten het meest voor bij honden:

• Ixodes ricinus (schapenteek): Veruit de meest voorkomende soort. Leeft in bossen, heidevelden, duinen en parken met hoog gras of struikgewas. Draagt Borrelia burgdorferi (ziekte van Lyme) en Anaplasma phagocytophilum (anaplasmose) over.
• Dermacentor reticulatus (sierlijke hondenteek): Wordt steeds vaker aangetroffen in Nederland, onder meer in delen van Limburg en langs riviergebieden. Deze soort kan Babesia canis overbrengen, de verwekker van babesiose, een potentieel levensbedreigende aandoening.

De bruine hondenteek (Rhipicephalus sanguineus) komt in Nederland slechts sporadisch voor, meestal als meegebracht exemplaar na een vakantie in Zuid-Europa. Eigenaren die met hun hond naar mediterrane landen reizen, moeten hier rekening mee houden.

Ziekten overgedragen door teken in Nederland

Ziekte van Lyme (borreliose)

Dit is de meest voorkomende door teken overgedragen ziekte in Nederland, zowel bij mensen als bij honden. Borrelia burgdorferi wordt overgedragen door de schapenteek, waarbij de bacterie doorgaans pas na 24 tot 48 uur aanhechting wordt overgebracht. Symptomen bij honden omvatten:

• Wisselend mank lopen, soms verspringend van poot
• Gezwollen, warme gewrichten
• Koorts, lusteloosheid en verminderde eetlust
• In ernstige gevallen: Lyme-nefritis, een potentieel fatale nieraandoening (vooral beschreven bij Labrador Retrievers, Golden Retrievers en Berner Sennenhonden)

Anaplasmose

Eveneens overgedragen door Ixodes ricinus. Anaplasmose veroorzaakt koorts, gewrichtspijn, lusteloosheid en afwijkingen in het bloedbeeld. De ziekte wordt in Nederland regelmatig gediagnosticeerd, hoewel exacte prevalentiecijfers bij honden beperkt beschikbaar zijn.

Babesiose

Dit is een specifiek aandachtspunt voor Nederland. Sinds de eerste meldingen van autochtone babesiose bij honden in Nederland, veroorzaakt door Babesia canis en overgedragen door Dermacentor reticulatus, is deze ziekte een groeiende zorg. Symptomen zijn ernstig en omvatten:

• Hoge koorts (boven 40 °C)
• Donker verkleurde urine (roodbruin)
• Bloedarmoede, geelzucht en ernstige lusteloosheid
• Zonder snelle behandeling kan babesiose fataal verlopen

Bij verdenking op babesiose is directe veterinaire hulp noodzakelijk.

Preventiemethoden beschikbaar in Nederland

De KNMvD adviseert om tekenpreventie als onderdeel van een jaarrond parasietenbeheersplan te beschouwen. In Nederland zijn de volgende opties beschikbaar:

Orale kauwtabletten (receptplichtig)

Kauwtabletten met isoxazolineverbindingen (zoals fluralaner, afoxolaner of sarolaner) zijn in Nederland uitsluitend verkrijgbaar op recept van een dierenarts. Deze middelen worden systemisch opgenomen en doden teken na aanhechting.

• Voordelen: Geen restanten in de vacht, niet beïnvloed door regen of zwemmen (relevant gezien het Nederlandse weer), dosering maandelijks of per 12 weken afhankelijk van het product.
• Aandachtspunten: Niet geschikt voor honden met een voorgeschiedenis van epilepsie zonder overleg met de dierenarts. Doden teken na de beet, dus geen directe afwering.
• Indicatie: Geschikt voor honden die veel zwemmen (in grachten, plassen of aan het strand) en huishoudens met jonge kinderen.

Spot-on behandelingen

Pipetten met werkzame stoffen zoals fipronil of permethrin worden op de huid aangebracht, doorgaans maandelijks.

• Voordelen: Sommige formuleringen bieden een afwerende werking, waardoor teken al worden geweerd voordat ze bijten.
• Aandachtspunten: Frequente regen en zwemmen kunnen de werkzaamheid verminderen. Producten met permethrin zijn uiterst giftig voor katten; in huishoudens met katten is dit geen veilige optie.

Tekenbanden

Langwerkende halsbanden (tot 8 maanden bescherming) met een combinatie van imidacloprid en flumethrin bieden zowel afwering als dodende werking.

• Voordelen: Langdurige bescherming, lage onderhoudslast, afwerende werking.
• Aandachtspunten: Controleer regelmatig de pasvorm, vooral bij groeiende pups. Let op bij honden die samen spelen in losloopgebieden: andere honden kunnen op de band kauwen.

Combinatie van methoden (bijvoorbeeld een kauwtablet plus een afwerende band) kan in risicogebieden worden overwogen, maar altijd in overleg met de dierenarts.

Vaccinatie tegen Lyme in Nederland

Er is een vaccin tegen de ziekte van Lyme beschikbaar voor honden. In Nederland wordt dit vaccin niet standaard aanbevolen voor alle honden, maar kan het worden overwogen voor honden die veelvuldig in bosrijke, endemische gebieden komen, zoals de Veluwe of de Utrechtse Heuvelrug. Het vaccinatieprotocol bestaat uit twee doses met 2 tot 4 weken tussentijd, gevolgd door jaarlijkse herhalingen.

Er bestaan geen vaccins tegen anaplasmose of babesiose. Voor babesiose is er in sommige Europese landen een vaccin op de markt, maar de bescherming is beperkt en het gebruik in Nederland is niet wijdverbreid. Overleg met de dierenarts over de afweging voor uw specifieke situatie.

Dagelijkse controle: onmisbaar in het Nederlandse klimaat

Gezien de vele buitenactiviteiten met honden in Nederland (wandelen, losloopgebieden, dijkwandelingen, strandbezoeken) is een dagelijkse tekencontrole essentieel. Controleer systematisch:

• In en achter de oren
• Rond de ogen en snuit
• Onder de halsband
• Tussen de tenen en rond de voetzolen (extra belangrijk na dijkwandelingen door hoog gras)
• Lies- en okselgebieden
• Onder de staart

Gebruik een tekentang om vastgebeten teken te verwijderen. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid, trek rustig en recht omhoog. Draai niet. Na verwijdering: desinfecteer de plek en noteer de datum. Als er binnen enkele weken symptomen optreden, deel deze informatie met de dierenarts.

Omgevingsbeheer voor de Nederlandse tuin

Veel Nederlandse honden hebben toegang tot een tuin. Om het risico op teken in de directe omgeving te beperken:

• Houd het gras kort gemaaid, vooral langs randen en onder struiken
• Verwijder bladafval en snoeihout regelmatig
• Creëer een droge, zonnige zone (grind of tegels) tussen de tuin en aangrenzend groen
• Controleer hondenmanden en benches wekelijks, zeker als de hond ook buitenshuis slaapt

Maandelijkse kalender: mei tot juli

Mei: voorbereiding en start

• Controleer de voorraad tekenpreventiemiddelen en bestel zo nodig bij via de dierenarts.
• Plan een voorjaarscontrole bij de dierenarts, inclusief bloedonderzoek op tekenziekten indien relevant.
• Overweeg Lyme-vaccinatie als uw hond regelmatig in bosgebieden komt.
• Begin met dagelijkse tekencontroles, zelfs na korte wandelingen.
• Raadpleeg het Tekenradar-platform voor actuele risicogebieden.

Juni: piekseizoen

• Dien de maandelijkse preventie op tijd toe (stel een herinnering in op uw telefoon).
• Wees extra alert bij wandelingen in bossen, heidevelden en duingebieden.
• Was en controleer de hondenmand wekelijks.
• Let op symptomen: onverklaarbaar mank lopen, koorts, verminderde eetlust of lusteloosheid.
• Reist u met uw hond naar het buitenland? Informeer bij de dierenarts over aanvullende preventie, zeker voor Zuid-Europese bestemmingen (risico op Rhipicephalus-teken en ehrlichiose).

Juli: volgehouden bescherming

• Dien de volgende dosis preventie toe volgens schema.
• Controleer bij gebruik van een tekenband de pasvorm en de staat van de band.
• Ga door met tuinonderhoud en dagelijkse controles.
• Vermijd wandelingen tijdens de heetste uren (doorgaans tussen 12:00 en 15:00 uur); teken zijn overigens ook minder actief bij extreme hitte.
• Plan een tussentijds consult als er symptomen zijn opgetreden.

Na juli is het tekenseizoen in Nederland nog niet voorbij. De schapenteek kan tot in november actief zijn bij temperaturen boven 7 °C. De KNMvD adviseert daarom jaarrond preventie.

Wanneer direct naar de dierenarts

Neem direct contact op met de dierenarts als uw hond de volgende verschijnselen vertoont, zeker tijdens het tekenseizoen:

• Wisselend mank lopen of weigering om te bewegen
• Koorts (normaal bij honden: 38,3 tot 39,2 °C)
• Gezwollen of pijnlijke gewrichten
• Donker verkleurde urine (roodbruin, mogelijk wijzend op babesiose)
• Onverklaarde neusbloedingen, blauwe plekken of bleek tandvlees
• Plotseling verlies van eetlust dat langer dan 24 uur aanhoudt
• Ernstige lusteloosheid of plotselinge gedragsverandering

Bij vermoeden van babesiose (donkere urine, hoge koorts, snelle achteruitgang) is spoedbehandeling noodzakelijk.

Kosten en registratie

Houd rekening met de volgende indicatieve kosten voor tekenpreventie in Nederland:

• Kauwtabletten: circa €15 tot €30 per maanddosis, afhankelijk van het gewicht van de hond
• Tekenband (8 maanden): circa €25 tot €45
• Spot-on pipetten: circa €10 tot €25 per maandbehandeling
• Bloedonderzoek op tekenziekten: circa €40 tot €80
• Lyme-vaccinatie (initiële serie): circa €50 tot €90

Vergeet niet dat in veel Nederlandse gemeenten hondenbelasting wordt geheven. Dit staat los van de zorgkosten, maar is onderdeel van het totale kostplaatje van hondenbezit. Zorg ervoor dat uw hond gechipt en geregistreerd is conform de Wet dieren (GWWD), wat verplicht is in Nederland.

Samenvatting

Tekenpreventie in Nederland vraagt om een combinatie van chemische bescherming, dagelijkse controles, omgevingsbeheer en, waar relevant, vaccinatie. De schapenteek en de opkomst van Dermacentor reticulatus maken het belangrijk om alert te zijn, niet alleen van mei tot juli, maar het hele jaar door. Werk samen met uw dierenarts om een preventieplan op maat te maken, afgestemd op de leefomgeving, het activiteitenniveau en de gezondheid van uw hond.