Zomerse vachtverzorging: teken, zwemmen en hot spots

Belangrijke punten

• Een natte vacht is in Nederland het grootste risico in de zomer. Een dubbele vacht die urenlang vochtig blijft tegen de huid, creëert een warm en vochtig microklimaat waarin hot spots (acute vochtige dermatitis) kunnen ontstaan, soms al binnen een dag.
• Afdrogen met een handdoek is onvoldoende. De ondervacht houdt vocht vast lang nadat de bovenvacht droog aanvoelt. Daarom is föhnen tot op de huid of grondig afdrogen met wrijving nodig na het zwemmen in grachten, plassen en de Noordzee.
• Spoel zout en grachtwater uit. Zoutkristallen en brakke resten zijn irriterend, drogen de huidbarrière uit en veroorzaken jeuk.
• Tekencontrole na wandelingen in de duinen en op de heide is onontbeerlijk. In de Nederlandse duin- en heidegebieden komen veel teken voor van de lente tot de herfst, en door een dichte vacht zijn aangehechte teken makkelijk over het hoofd te zien.
• Ontwollen is beter dan scheren voor dubbele vachten. Volgens professionele instanties, waaronder de International Professional Groomers (IPG) en de National Dog Groomers Association of America (NDGAA), is het trimmen van een gezonde dubbele vacht geen koelstrategie.
• Boek vóór de bouwvak. De beschikbaarheid in salons neemt rond de bouwvak en schoolvakanties sterk af, dus plan volledige trimbeurten weken van tevoren.
• Elke hete, pijnlijke, uitbreidende, etterende of stinkende huidlaesie is een zaak voor de dierenarts, niet voor de trimmer.

Waarom vachtverzorging in de zomer belangrijk is voor de gezondheid

De Nederlandse zomer is zelden extreem heet, en juist daardoor blijven vachtproblemen vaak onopgemerkt. Niet de hitte, maar de luchtvochtigheid veroorzaakt schade. Bij een hoge relatieve luchtvochtigheid verdampt vocht langzaam uit de vacht. Een Labrador die 's ochtends om tien uur in een gracht heeft gezwommen, kan om vier uur 's middags nog steeds een natte ondervacht hebben. Dat is ruim voldoende tijd voor bacteriën om zich te vermenigvuldigen op een huid die verweekt, warm en verstoken van luchtcirculatie is.

In juli en augustus spelen drie omgevingsfactoren een rol. Ten eerste is er overal water: grachten, recreatieplassen en de Noordzeestranden van Zandvoort tot Texel. Ten tweede is het landschap gunstig voor teken, waarbij de duinen, heide en bosranden precies de bladlaag, vochtigheid en gastheren bieden die teken nodig hebben. Ten derde piekt de blootstelling aan pollen en graszaden, wat zorgt voor extra jeuk bij een huid die al kwetsbaar is.

De vacht is niet slechts decoratief. Bij een hond met een dubbele vacht houdt de dichte ondervacht een isolerende laag lucht vast, terwijl de dekharen water afstoten en ultraviolet licht blokkeren. Dat systeem faalt als de ondervacht vol zit met dode haren, zand of zout. Een verstopte ondervacht kan niet opveren, niet drogen en niet ventileren. Het verwijderen van dode haren is daarom een gezondheidsinterventie, geen cosmetische ingreep.

Benodigde gereedschappen en producten

Essentiële verzorgingsset

• Slickerborstel in een maat die geschikt is voor de hond of kat, te gebruiken met een lichte beweging in plaats van schrobben.
• Ondervachthark of hark met lange tanden voor dubbele vachten zoals die van de Golden Retriever, Duitse Herder, Berner Sennenhond, Husky en Keeshond.
• Metalen kam met grove en fijne tanden, de enige betrouwbare manier om te testen of een vacht echt klitvrij is tot op de huid.
• Ontwoltool met een cardingmes of strippingsteen voor het carden van zachte ondervacht bij kortharige dubbele vachten zoals die van de Labrador.
• Gebogen en rechte scharen plus een veilige schaar met stompe punt voor de voeten en hygiënische zones.
• Vlooienkam met fijne tanden, tevens het beste hulpmiddel voor het vinden van kleine teken en vlooienpoep in een dichte vacht.
• Teekverwijderaar of een fijn punttangetje dat hiervoor ontworpen is.
• High velocity-droger of een staande droger met koele of lauwe (nooit hete) standen.
• Microvezel handdoeken, die aanzienlijk meer absorberen dan badstof katoen.
• Antislipmat voor in bad of op de trimtafel.

Producten

Kies milde, pH-neutrale shampoos die speciaal voor honden of katten zijn geformuleerd. De huid van een hond heeft een andere pH-waarde dan die van mensen, waardoor mensenshampoo ongeschikt is. Voor de zomer in Nederland zijn handige categorieën: een milde spoelshampoo voor na het zwemmen, een verzachtende havermout- of aloë-gebaseerde formule voor een jeukende huid, en een leave-in conditioner of ontklitspray om de wrijving bij het borstelen te verminderen. Vermijd sterk geparfumeerde producten bij dieren met een geschiedenis van atopische dermatitis. Gebruik medicinale of antischimmelshampoos alleen op advies van de dierenarts, aangezien deze producten de vetlaag kunnen strippen en een aangetaste huidbarrière kunnen verergeren bij verkeerd gebruik.

Producten voor tekenpreventie zijn diergeneesmiddelen. Bespreek de juiste optie met een Nederlandse dierenartsenpraktijk in plaats van er zelf een te kiezen, en breng nooit een hondenproduct aan bij een kat, aangezien sommige op permethrine gebaseerde hondenformules uiterst giftig zijn voor katten.

Stap voor stap: Een vacht correct drogen na het zwemmen

Goed drogen is de belangrijkste vaardigheid voor een Nederlandse zomer. De onderstaande volgorde volgt de standaard salonpraktijk.

Stap 1: Spoelen voor het drogen

Spoel direct na het zwemmen in de zee met schoon, koel zoet water om zout te verwijderen, en na het zwemmen in grachten of plassen om slib, algenresten en bacteriën weg te spoelen. Besteed extra aandacht aan de plekken waar water blijft zitten: het borststuk, de oksels, de liezen, de aanzet van de staart en tussen de tenen. Als uitgebreid spoelen op het strand niet mogelijk is, neem dan een fles zoet water mee voor een snelle spoelbeurt van tenminste de voeten, buik en oksels.

Stap 2: Knijpen, niet wrijven

Knijp met uw handen het water uit de vacht, werk van de nek naar de staart en langs elke poot. Wrijven met een handdoek in een natte dubbele vacht zorgt ervoor dat losse ondervacht in klitten verandert, vooral achter de oren, in de oksels en bij de broek.

Stap 3: Drogen met microvezel

Druk microvezel handdoeken in de vacht in plaats van ze eroverheen te slepen. Gebruik een nieuwe droge handdoek zodra de eerste verzadigd is. Bij een grote hond met een dubbele vacht is het gebruik van twee of drie handdoeken normaal.

Stap 4: Drogen tot op de huid

Een high velocity-droger op een koele of lage stand blaast water uit de ondervacht en verwijdert tegelijkertijd dode haren. Werk in secties, houd het mondstuk in beweging, houd het op een handbreedte afstand van de huid en volg de richting van de haargroei voor gladde vachten of ertegenin voor het optillen van de ondervacht. Richt een droger nooit rechtstreeks op het gezicht, de oren of de geslachtsdelen. Als het dier gevoelig is voor geluid, introduceer de droger dan geleidelijk met de motor aan in een andere ruimte en combineer dit met voerbeloningen, of gebruik een staande droger op afstand.

Zonder droger is afdrogen door wrijving en luchtcirculatie het alternatief: kort en krachtig afdrogen met de handdoek, daarna in een goed geventileerde binnenruimte met een ventilator op een lage stand, en regelmatig kammen om de vacht te openen. Een hond mag nooit in een bench of auto aan de lucht drogen, omdat daar geen luchtcirculatie is.

Stap 5: Kammen en controleren

Zodra de vacht droog is, gaat u met een metalen kam van de huid naar buiten door het hele lichaam. De kam moet er zonder weerstand doorheen gaan. Elke weerstand duidt op een beginnende klit of een voorwerp zoals zand, een grasaar of een klit. Grasaren die in de huid dringen zijn een bekend zomerprobleem, en het is aan te raden de informatie in deze gids van de dierenarts over grasaarletsel te lezen vóór het duin- en bermseizoen begint.

Stap 6: Oren en voeten als laatste drogen

Veeg de buitenkant van het oor schoon met een zachte, droge doek en breng niets in de gehoorgang. Droog tussen elke teen en voetzool. Vocht tussen de tenen is een veelvoorkomende voorbode van pododermatitis en schimmelovergroei.

Hot spots voorkomen bij vochtig weer

Acute vochtige dermatitis, algemeen bekend als een hot spot, is een snel ontwikkelende plek met ontstoken, etterende, door het dier zelf toegebrachte huidbeschadiging. Het begint meestal met een jeukprikkel, gevolgd door likken of krabben waardoor de huidbarrière doorbroken wordt, wat leidt tot bacteriële overgroei in een vochtige omgeving. Rassen met een dikke vacht, honden die recent hebben gezwommen, en honden met allergieën of vlooienovergevoeligheid lopen meer risico.

Praktische preventie

• Droog elke keer tot op de huid. Deze gewoonte verwijdert de belangrijkste omgevingsfactor.
• Houd de ondervacht open. Een uitgekamde, geventileerde vacht droogt veel sneller.
• Houd wrijvingszones vrij. Trim hygiënische zones, de vacht tussen de voetzolen en het dichte haar onder halsbanden en tuigjes kort. Verwijder natte halsbanden en tuigjes na het zwemmen.
• Onderhoud ongediertepreventie. Vlooienallergie is een van de meest voorkomende jeukprikkels achter hot spots.
• Let op de ooraanzet, wangen, staartaanzet, heupen en flanken. Dit zijn de klassieke locaties voor hot spots.
• Grijp vroeg in bij likken. Een hond die herhaaldelijk naar één plek terugkeert, signaleert een probleem nog voordat het zichtbaar is.

Als het al gaande is

Als u een warme, rode, kale, vochtige of korstige plek vindt, stop dan met het verzorgen van dat gebied en neem contact op met een dierenartsenpraktijk. Eigenaren moeten niet proberen om thuis een bestaande plek kaal te scheren, aangezien deze plekken extreem pijnlijk zijn en contact met een tondeuse het trauma kan verergeren. De behandeling omvat meestal scheren onder diergeneeskundig toezicht, reinigen, lokale of systemische medicatie, en het voorkomen van zelfbeschadiging. Hot spots worden snel groter, dus een bezoek aan de dierenarts in dezelfde week is gepast.

Dichte vachten controleren op teken na wandelingen in de duinen en op de heide

Teken in Nederland komen voor in de duinen, heidegebieden, bosranden, hoog gras en parken, en de risicoperiode loopt gedurende de warme maanden. Het genus dat veel in Noordwest-Europa wordt aangetroffen is Ixodes, die de Borrelia-bacterie kan overdragen, geassocieerd met de ziekte van Lyme. Snelle verwijdering vermindert het risico op overdracht, daarom is de controle na de wandeling net zo belangrijk als het preventieve product.

Een betrouwbare controleroutine

• Doe de controle binnen een paar uur na terugkomst, idealiter buiten of in een badkamer waar een gevallen teek gemakkelijk te zien is.
• Werk eerst met uw handen. Ga met uw vingertoppen over het hele lichaam en voel naar kleine bultjes. Een volgezogen teek voelt als een gladde erwt of een huidflapje.
• Gebruik daarna een vlooienkam op de minder dichtbehaarde plekken.
• Prioriteer de hotspots: binnenin en rond de oren, onder de kin en keel, de borst tussen de voorpoten, de oksels, de liezen, tussen de tenen, rond de staartaanzet en rond de oogleden.
• Deel de vacht tot op de huid bij honden met een dubbele of lange vacht. Oppervlakkig borstelen levert niets op.
• Controleer ook de katten. Buitenkatten en half-buitenkatten krijgen teken rond het hoofd, de nek en de oren. Voor eigenaren die loslopende katten volgen, zijn de praktische notities in dit stuk over gps-trackers voor loslopende katten goed te combineren met een dagelijkse tekencontrole.

Een teek correct verwijderen

Gebruik een speciaal daarvoor gemaakte tekentang of een fijn punttangetje. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en til of draai gestaag volgens het ontwerp van het hulpmiddel. Knijp niet in het lichaam, breng geen olie, alcohol, vaseline of een vlam aan en probeer niet om de teek uit zichzelf te laten loslaten, aangezien deze benaderingen het risico op braken in de wond kunnen vergroten. Reinig daarna de plek, was uw handen en noteer de datum. Als er monddelen achterblijven, als de plek ontstoken raakt, of als het dier in de weken daarna mank gaat lopen, lethargisch wordt, koorts krijgt of minder eetlust heeft, neem dan contact op met een dierenartsenpraktijk.

Volledige trimbeurt of ontwollen vóór de bouwvak?

De bouwvak, de traditionele Nederlandse bouwvakantie, in combinatie met de regionale schoolvakanties, zorgt voor een voorspelbare drukte in de agenda van trimsalons in juli en augustus. Salons sluiten, personeel gaat met vakantie en de overgebleven afspraken zitten weken van tevoren vol. Bepalen wat uw dier echt nodig heeft en vroeg boeken voorkomt het gebruikelijke resultaat van een vervilte vacht en een noodzakelijke scheerbeurt in september.

Kies een volledige trimbeurt als

• De vacht enkelvoudig is en continu groeit: Poedel, Bichon Frise, Cockapoo en andere doodle-kruisingen, Shih Tzu, Maltezer, Havanezer, Yorkshire Terriër en soortgelijke.
• Het dier een korter zomers kapsel nodig heeft voor hygiëne, comfort of bewegingsvrijheid.
• Er bestaande klitten zijn die niet veilig uitgeborsteld kunnen worden.
• De voeten, het gezicht, de hygiënische zones en de oren bijgeknipt en bijgewerkt moeten worden.

Kies voor ontwollen of wassen en blazen als

• De hond een dubbele vacht heeft: Golden Retriever, Labrador, Duitse Herder, Berner Sennenhond, Husky, Malamute, Australische Herder, Keeshond, Border Collie, Corgi.
• Het doel minder verharen, sneller drogen en betere luchtcirculatie is, niet korter haar.

Een ontwolservice omvat meestal een wasbeurt met een vacht-losmakende shampoo en conditioner, drogen met een high velocity-droger die de dode ondervacht eruit blaast, en systematisch harken, carden en kammen. Het resultaat is een vacht die opveert, ventileert en snel droogt, precies wat een vochtige Nederlandse augustusmaand vereist.

Over het scheren van dubbele vachten

Professionele trimorganisaties waaronder de IPG, de NDGAA en de British Dog Groomers Association, naast algemeen diergeneeskundig advies, adviseren consequent tegen het routinematig scheren van een gezonde dubbele vacht voor verkoeling. Het verwijderen van dekharen verwijdert bescherming tegen ultraviolette straling en de isolerende luchtlaag, kan bij sommige individuen leiden tot post-clipper alopecia of permanent veranderde vachttextuur, en vermindert hittestress niet betrouwbaar. Legitieme uitzonderingen bestaan: ernstige vervilting waarbij scheren de humane optie is, medische noodzaak of instructie van de dierenarts. Die beslissingen liggen bij een professionele trimmer of dierenarts. Zie voor een diepere behandeling van ondervachtbeheer de bijbehorende gids over het verzorgen van honden met een dubbele vacht en zomerse verharing.

Katten in de zomer

Langharige katten zoals Perzen, Maine Coons en Ragdolls krijgen klitten onder de oksels, op de buik, achter de oren en bij de broek. Dagelijkse korte kambeurten met een metalen kam zijn effectiever dan wekelijkse lange. Gebruik nooit een schaar om een klit bij een kat uit te knippen, aangezien de kattenhuid dun, beweeglijk en snel verwond is. Geklitte katten moeten naar een trimmer of dierenartsenpraktijk, vaak voor scheren met een tondeuse in plaats van messen dicht op de huid. Een plotselinge afname in de zelfverzorging of een vettige vacht langs de rug is een veelvoorkomend vroeg signaal van pijn, gebitsproblemen of obesitas en rechtvaardigt een controle bij de dierenarts.

Frequentiegids per vachttype

Honden met een dubbele vacht

Borstel en hark twee tot vier keer per week tijdens de rui in juli en augustus, en na elke zwembeurt. Professioneel ontwollen ongeveer elke zes tot twaalf weken, waarbij een sessie vóór de bouwvak gepland moet worden. Was alleen indien nodig, meestal elke vier tot acht weken, aangezien te vaak wassen de beschermende vachtvetten verwijdert.

Continu groeiende enkele vachten

Kam dagelijks of om de dag tot op de huid. Professioneel laten trimmen elke vier tot acht weken, afhankelijk van de lengte. Langere intervallen in de zomer zijn een veelvoorkomende oorzaak van vervilting.

Korte gladde vachten

Rubber curryborstel of hondenhandschoen één of twee keer per week. Wassen elke zes tot twaalf weken. Controleer bij rassen met rimpels zoals Mopshonden en Bulldogs dagelijks de huidplooien en droog de plooien na het zwemmen grondig.

Draadhaarvachten

Handstrippen elke twee tot vier maanden voor een correcte terrier-vachttextuur, met wekelijks kammen en regelmatig bijwerken tussen de sessies door.

Katten

Langharig: dagelijks kammen. Kortharig: wekelijks. Alle katten hebben meer aandacht nodig tijdens de rui in de zomer en een tekencontrole na elke toegang tot de buitenlucht.

Waarschuwingssignalen om op te letten tijdens de verzorging

De trimbeurt is de beste routinematige gezondheidscheck die de meeste huisdieren krijgen. Neem contact op met een dierenartsenpraktijk als u een van de volgende zaken vindt.

• Rode, hete, etterende of stinkende plekken die snel verschenen.
• Haarverlies in een symmetrisch of uitbreidend patroon.
• Aanhoudend met de kop schudden, oorgeur, afscheiding of pijn bij aanraking van het oor.
• Korstjes, papels of zwarte korreltjes in de vacht, wat kan duiden op vlooien of vlooienallergische dermatitis.
• Elke knobbel, zwelling of verdikt gebied, vooral als deze nieuw is of verandert.
• Zwelling tussen de tenen met een afscheidingskanaal, een klassieke presentatie van een grasaar.
• Wegduiken, grommen of verdedigen tijdens het hanteren van een voorheen tolerant dier, wat meestal pijn betekent.
• Vettige, schilferige, verdikte of donker gepigmenteerde huid, wat kan wijzen op endocriene of chronische allergische ziekte.
• Cirkelvormige schilferige laesies, waarvoor uitsluiting van dermatofytose vereist is en die overdraagbaar zijn op mensen.

Professionele trimmer of thuis trimmen: een beslissingsgids

Veilig thuis

• Routinematig borstelen, kammen en harken van een klitvrije vacht.
• Wassen en drogen met geschikte producten en een koele stand van de droger.
• Tekencontroles en correcte tekenverwijdering.
• Haar tussen de voetzolen trimmen met een schaar met stompe punt, als het dier rustig is.
• Oorflappen afnemen en huidplooien drogen.
• Nagels knippen, nadat de techniek is getoond door een trimmer of paraveterinair.

Verwijzen naar een professionele trimmer

• Klitten die niet met een kam loskomen, of elke vorm van vervilting.
• Volledige trimbeurten volgens rasstandaard, handstrippen en knippen.
• Ontwollen van een zwaar in de rui zijnde dubbele vacht.
• Geklitte of onrustige katten.
• Dieren die hantering niet tolereren, waarbij een angstvrije, stressarme aanpak nodig is.
• Nagels knippen bij dieren met donkere nagels of weerstand.

Verwijzen naar een dierenarts

• Elke vermoedelijke hot spot, infectie of open wond.
• Oorpijn, afscheiding of aanhoudend schudden.
• Knobbels, niet-genezende laesies of vermoedelijke grasaar-migratie.
• Plotselinge vacht- of huidverandering, of een plotselinge verandering in verzorgingsgedrag.
• Keuze van teken- en vlooienpreventiemiddelen, en elk protocol voor medicinale shampoo.

Een wekelijkse verzorgingsroutine voor juli en augustus

Pas de intensiteit aan op het vachttype, maar behoud de structuur.

• Dagelijks: Een lichaamscheck van twee minuten, vooral na wandelingen in de duinen, op de heide, in parken of bermen. Controleer oren, oksels, liezen, staartaanzet en tenen. Langharige katten krijgen een korte kambeurt.
• Na elke zwembeurt: Spoelen met zoet water, knijpen, deppen met microvezel, drogen tot op de huid (met droger of door wrijving), doorkammen, voeten en oorflappen drogen, natte halsbanden en tuigjes verwijderen.
• Twee keer per week: Volledig borstelen of harken tot op de huid, gevolgd door een controle met de metalen kam over het hele lichaam. Trim haar tussen de voetzolen als daar zand in blijft zitten.
• Wekelijks: Vlooienkam over het hoofd, de nek, de borst en de staartaanzet. Inspecteer huidplooien, controleer nagellengte en bekijk de voetzolen op barstjes, verbrandingen door heet asfalt of ingebed gruis.
• Maandelijks: Controleer de timing van ongediertepreventie, beoordeel of de vachtlengte nog gepast is en controleer of de volgende afspraak bij de salon gemaakt is. Was het beddengoed op hoge temperatuur.
• Vóór de bouwvak: Boek de volledige trimbeurt of ontwolsessie, bevestig vakantiesluitingen bij uw salon, en als uw dier bij een oppas verblijft, overhandig een geschreven verzorgings- en tekencontroleroutine. Instructies voor het briefen van oppassers worden behandeld in dit artikel over het regelen van een oppas tijdens een nationale vakantieperiode.

Slotwoord

Vachtverzorging in de Nederlandse zomer komt neer op drie disciplines die consequent herhaald worden: maak de vacht echt droog, houd de ondervacht open zodat lucht kan circuleren, en voel elke dag aan de huid tijdens het tekenseizoen. Niets hiervan vereist dure apparatuur of geavanceerde vaardigheden. Het vereist een routine, een metalen kam en de bereidheid om de plekken te controleren die onhandig zijn om te controleren. Wanneer iets er verkeerd uitziet, is de juiste stap een telefoontje naar een dierenartsenpraktijk in plaats van een thuisremedie, omdat huidaandoeningen bij vochtig weer zelden uit zichzelf verbeteren.